پہلاں اس دے جے گڈی دی

ڈور ٹٹدی

میں گڈی اڈا ندا اڈااندا

آپوں کوٹھیوں تھلے پیا۔

دل اسمان نتریا ہوندا

تے سکھاں دے تارے

کتھوں گنے جانے سن پر اس پئی ہوئی گرو

ہنجواں نال بی گئی تے نیئیں

میں ہور کی خرچاں جے مینڈھی ایہہ جاگیر

مینڈھے نانویں لگے۔

رکھاں دے پیلے پتر کھوہندے رہن نال

خراں دا وارکدیں رک نیئیں سکدا

کیوں جے خزاں تے جڑاں راہیں آوندی اے

پتراس راہیں کدیں نیئیں آئی۔

مینڈھی حرص دے راکھویں کتے دے

گل وچ کڈھلی اے

خبردار جے اسانہہ تسی آکھو

نیئیں تے تہاڈے مینڈھے دیریاں گلاں

عدالیاں تا ئیں ویسن۔

انسان الف ننگا اُون ائی لگدا اے

جدن اس گوچری کوئی کم ہو وے

تے اوہ

چیڑا ہو بہوے۔

اوہ ویلا بڑا ائی بھاگوان ہوسی

جدن میندھے من دے بوہیوں

ڈرتے روہ دیاں منجیاں نکلسن

تے میں انہن کفیز دفیز کے

سکھ دا ساہ لین جو گاہوساں۔

ربا! میں نوح دی عمرنیئیں منگدا

اپنے نانویں لگیاں سیتاں وا سہاگ منگدا واں

کیوں جے بسی شے مانھ اک نیئیں بھاوندی۔

میں تاں اُون ائی جیؤنا شروع کریساں

جدن مینڈھیاں سانہواں دا زنگ بی لاہسی

میں ہوا دے نتار دیاں خبراں

چئوں پھلاں کے نکھار نال

کیکن من گھناں۔

ہر قوم تے ہر ویلے دے

آپنے کجھ لفظ ہوندے نیں

جیہڑے جیؤندے رہن

تے اوہ ویلا یا قوم بی جیؤندے رہندے نیں

مینڈھے ویلے تے مینڈھی قوم دے منہ اُتے

تے صدیاں پرانے لفظ نیں

اُنج رب انہاں لفظاں نوں قبولی رکھے

تے اوہدی شان ایں

نیئیں تے ایہہ گل چھڑن جوگی تے کوئی نیئیں۔

اوہدی ذات دے پرچار نوں تے

اس کائنات دا اک ذرا بی گھٹ نیئیں جے میں تھڑوے چار حرف

اوہدی شان وچ واہ بی وتے

تے کیہڑا تیرماساں

میں کون ہوناں

اوہدی شان پچھانن آلا۔

فقیرا تینڈے آسطے تے

زکواۃ مہینہ ایہا ائی اے

پر مینڈھی اک اک پل

زکواۃ دا مہینہ ایں

میں جس تراں نال

تانہہ اکی آں زکواۃ دین جوگا بنیا رہیا

اوہ تران میں حرفاں دی کمائی تے

لابیٹھاں

حرف جیہڑے رب تے انسان دا پہلا ناطہ نیں

حرف جیہڑے

بندے دے اندر دا وساہ نیں

تے حرف جیہڑے میں انھیاں دی پانڈی

دیویاں آرجگائی بیٹھاں۔

ہوا گھلے تے چوہے دی کھڈی وچ بی لگدی اے

جے مینڈھے گراں بی

سکھ دی ہوا گھلی

تے مانھ ڈھنڈورے ٹپن دی ٹور نہ ہو سی

کیوں جے ہوا تے کسے بی خوشبو آں

بوہے بوہے تے ہتھوں ہتھ ونڈن دی

عادی اے۔

مینڈھیاں آساں دیاں چڑیاں

چیک چہاڑا پا دتا اے

ذرا ویکھاں تے سہی مینڈھے گھرے چ

وت کسے نخوست دا

سپ تے نیئیں آوڑیا۔

جمعراتی دی جمعراتی

جدن دا میں

پرانیاں قدراں دی خنگاہ تے دیوا بالنا چھوڑیا اے

مینڈھے نویں لباس دے تھلے

مینڈھے حبثے دے چپے چپے تے

بے یمنی دے چکت اُبھرآئے نیں

تے فساد ایہہ وے جے میں لوکاں وچ بہہ کے

چنگے رنگ کھرک بی نانہہ سکدا

کوئی ہے جیہڑا مانھ پچھلیاں ویلیاں دی

اکل موڑ وئے

انہاں چکتاں نوں کھرکن آسطے

یا مانھ وسے

جے میں آپ ائی اکل دی کوئی سیت

ٹور کے

آپنیاں آؤن آلیاں جمعراتاں نوں پچھان گھناں۔

مینڈھے گراں دے بوہے بوہے

اک سوگ اے

گئے گواچے سکھاں دا سوگ

تے بندے بندے دی زبان تے

ایہہ ائی گل اے

جے کوئی اللہ لوک ملے

تے گراں دا کڑا دوائیو

پر اوہ اللہ لوک آوے کتھوں

خلقت تے ساری وی ساری

دنیا دار ہو گئی اے۔

جے کجھ پلے ایہنے

تے مینڈھے ناں تے

آپنیاں دعاواں دا

بکرا کوہ کے ونڈو

نیئیں تے مینڈھی بے حسی دی

موت وی پھوڑی

تہاڈا سارے دا سارا جمع جتھا

اپنے نال لے ڈبسی۔

مانھ ڈولہے تے نبھن جوگا بہٹا چاہی دا اے

جس وچ بوہت سارے تویت ہون

صحت دے تویت

عزت دے تویت

رزق دے تویت

کیوں جے مینڈھی بانہہ

بہٹے دے بوجھ نال تے سج ویسی

مخنت دا بھار

اس توں چایا نیئیں وینا۔

مینڈھے حبثے تے مینڈھیا وڈیاں دے

کرتوتاں دا اُٹھاء اے

جے ہو سکنے تے مینڈھے بوہے توں باہر

آپنیاں سرتاں دا دھواں پائیو

تاں جے مانھ کسے دا الاء نہ پورے

نیئیں تے جے مانھ کوئی پچھن آوڑیا

تے مینڈھیاں وڈیاں دے کرتوت

ننگے تھی ویسنے

وت مانھ تسی کجھ نہ اکھئیے۔

پنڈ دا پنڈستا اے

تے میں جاگداواں

کیوں جے مینڈھے ہان دیاں لوکاں دی

سکھ چوگ دا کھوج مینڈھے ذمے ایں

جہنوں میں جگر ایتاں دے تیشے نال

ویلے دے پہاڑ چوں کڈھ لیاونا ایں

جے میندھی اکھ بی لگ گئی

تے مینڈھے پنڈدا کی بنسی۔

میں گئیاں گواچیاں قدراں دا مزارآں

مینڈھے کول کی اے

جے میں کسے آں دیاں

بس اک آساں داساہ پیروہن جیہڑا مینڈھے حبثے دا ستر اے

کجھ سوچاں دے منکے

جیہڑے میں گل وچ پانی پھرنا

تے ہمتاں دا اک سوٹا

جیہڑا مینڈھیاں تھیکنویاں دی ٹیک اے

باقی اللہ اللہ تے خیر سلا

اُنج ایہہ ہے

جے اس بہروپ نال

لوک آپنی منتاں دی مٹھی روٹی ونڈیندیاں

اس روٹی اُتے

میں کولوں دعا خیر ضرور راکھویندے نیں۔

مینڈھے دا ندں دی جوڑی

بڑی منہ زور اے

اک اکی پلدا تندا اے تے دوجا دوجے پلے

کوئی ہالی مانھ دسے

جے عشق تے عقل دی جوگ نال

میں جیؤن کھیتری دی مٹی

پرت دی سکساں یا نیئیں۔

خبرے اوہ کس کھبانی دا وٹا رہیا

جیہڑا جیؤن دی پہل سمے دی فصل آں

چنج لاندیاں ائی

شاں کر کے مینڈھے سرے توں لنگھیا

تے ہن تائیں میں ستا ستا وپھل وِپھل جانا واں۔

کڑئیے چنگا کریں تے

مینڈھے دارہس کے نہ تک

کیوں جے تینڈھے پل بھروے ہاسے آں

سانبھن آسطے

مانھ عمراں دی جھولی دی جھول کھلارنی پوسی۔

کھلاڑے اُتے سٹے ہون

تے لالیاں کا بی آپنی آپنی چوگ

ونڈاؤن آوندے نیں

میں اپنی مراواں دی فصل چوں

کسے آں کیہ دیساں

جس جیؤن دی چری وچ

حالیں ہل بی نیئیں جوتریا۔

مینڈھے درو دے گاؤن بڑے ملے نیں

تسی اکھیندے او

میں چپ کرونجاں

مینڈھی زبان تے قبر دی کھٹا لی وچ بی

چلدی ائی رہنی ایں

کیوں جے میں

اوہ کجھ آپنی اکھیں ڈٹھا اے

اجیہڑا باوے آدم دے سفر توں

مینڈھے آپنے سفر تک

میں اُتے ورتیا اے۔

میں جدن نکا جیہا اوس

مینڈھے آسطے ایہہ دنیا

بڑی ائی وڈی اہی وت جدن مینڈھے قدم کھلے

تے ایہہ دنیا مینڈھے ہتھ دا کھڈونا بن گئی

سوال ں صرف ایہا کجھ اے

پئی جدن اس دے حبثے تے

مینڈھی قبردا کھریڈا ابھرسی

اون کون وڈا ہوسی

میں یا ایہہ دنیا

جیہڑا انسان آں

تے دنیا

جیہڑی مٹی دی ڈھیری اے۔

چٹیاں لوکاں آپنے من وی کالک

ہور کسے آسطے نیئیں تے آپنے آسطے

ضرور دھولئی اے

تے آپنیاں راتاں جاگ جاگ تے گزاریاں نیں

اسیں کالے لوک

اپنے منہ دی کالک وی نا نہہ دھو سکے

کیوں جے اساں آپنے دو وی

سوں سوں دے گزارے نیں

نیئیں تے انج نہ ہوندا

جے انہاندے کول ساڈے آسطے بروودے گولے ہوندے

تے ساڈے کول انہاندے آسطے

لسیاں آلے مہنے

اوہ چن تے پر اسیں تے انہاں تائیں بی

نہ اپڑ سکے

چھڑے مڑے تاریخاں دے حوالے بھلا کیہ کرن۔

لوکو مینڈھیاں بانہواں کپ لئو

مینڈھا نک وڈھ ویو

مانھ لو لہا کرویو پر مینڈھا ڈھڈ نہ پھاڑنا

کیون جے وت تہاڈی خیرات لین آسطے

میں جیہا بے سرتا

اس جہان وچ تہانوں

ہور کوئی لبھنا نیئیں ایں۔

جیؤں دا سودا مٹھا نہ سہی

کوڑا تے ہوندا

پر مینڈھے منہ واتے میویں ذائقہ ئی جاندا رہیا ہووے

ایس صدی دا جیئون بی واہ جیئون ایں

انج لگدا اے

جیکن ویلے آں بھست ہو گیا ہو وے۔

تاج محل بنان آلیاں دے منہ اُتے

کوئی چسک نہ سکیا

پر جدوں ویلے ورقہ تھلیا

تے دھرتی دے اس چن چوں بی

لوکاں کیڑے کڈھے

ویلے ورقہ وت بی تھلنا ایں

تے آون واری

مینڈھے آپنے سٹے شہر دی آؤنی ایں

روشنیاں دے ایس شہر دا کالک بی

نکھڑنی ضرور اے

پر مینڈھے مونہوں نیئیں

کیوں جے میں تے ہن بی چسک نانہہ سکدا

مینڈھی چپ دا تسی مندا نہ جانسو۔

جنگل وچ کدھرے

پٹا کا بی چھٹے

تے جانور تے کیہ

پنکھ پکھیرو بی

اپنے ٹھکانے چھوڑ کے

چک پھیریاں کھاؤن لگ پوندے نیں

مینڈھا سارے دا سارا شہر

مینڈھیاں نصیباں دے دھما کے نال

دہل گیا اے

تے میں ایہدے نظارے پیا لینا واں

میں اسا نہہ رب دی ذات تے

حدوں باہلا یقین آکھاں

یا آپنی سمجھ دا دوالہ

اس دا نکھیڑے مینڈھے مگروں

آون آے لوک ائی کریسن۔

مینڈھے پر

پھانڈے دے مینہ تو زخمی نیں

تے آساں دی ڈھپ

میں توں چراں وی رس گئی اے

میں ایہہ پر سکابی تے نانہہ سکدا

مینڈھی مرا داں دی چوگ

مانھ کدن لبھنی ایں۔

مینہ ذرا اٹک کے وسے

تے اُس دی گج مہنیاں تا ئیں

کدھرں دیاں ایریاں چ

لتھی رہندی اے

میں صدیاں دی غلامی دے اثرآں

ورہیاں وچ ونجاؤنا چاہندا واں

جے میں آپنی قوم دا طیب وی بناں

تے مانھ ایہہ نسخہ کتھوں لبھنا ایں

مینڈھی اُباہل

بلبلے دا اُبھار نیئیں تے ہور کی اے؟۔

مینہ کنی کنی وسے

تے پانی وہیریاں بنا کے وگدا اے

تے جے اسماناں توں

پانی دے پیاڑ لیہہ پون

تے دھرتی دا سُکھ بی روڑھ لے جاندے نیں

مینڈھح صدی دے لوک

اسمانوں لتھے پہاڑ کے مینہ دی مثال نیں

جے اُنہاں دا سُکھ سلامت نیئیں

تے میں ایس مینہ دی کنی

اُنہانوں کیہ دے سکدا واں۔

میں تاں آپنے من وچ ٹبی لاکے

اپنی مُکا کے

سکھی ہوسکدا واں

پر مینڈھے کو انڈھ دے کوک تے

ضروری نیئیں جے ایہہ ٹبی لا سکن

میں ایہہ محلے داری کیکن نبھاواں۔

سمندراں دے سینے وچ

اک لہر اٹھدی اے

تے دوجی اسانہہ دبا دیندی اے

ایہا مڈھ قدیم دا

سمندراں دا اصول اے

جے میں بی ٹھا ٹھاں لیندی

لہر بن اٹھیا

تے ککین نیئیں دبایا جاواں گا

مانھ فکر اس گل دی نیئیں ہونی چاہی وی

جے کجھ چاہی دا تے اوہ ایہہ

جے میں اٹھاں تے آپنے ہون دا اعلان کراں

اگوں میں ڈاہڈا ہوساں یا کوئی ہور

اس گلاں دا فکر تے اوہ کرے

جس مانھ اٹھایا اے۔

پینتی ورہیاں پچھوں

میں اک زباں پیاں پر تینداواں

اس آسطے مینڈھے مونہوں

حالیں لفظ پورے زور نال نیئیں نکلدے

جے کدیں مینڈھی زبان

تتلا ونجے

تے مینڈھی گلاں دا تسی برا نہ میسو۔

بندہ بمار ہووے

تے اُس دی داری کرنی چاہی وی اے

تے داری کرنا مینڈھا خاصا اے

اِسن آسطے جو کوئی بی مانھ بُراآکھے

یا مینڈھے حق وچ برا سوچے

اوہدی صحت دا فکر تے کر سکداں

اوہدی نفرت دا جواب نفرت نال کدیں نانہہ دے سکدا۔

میں درد درشہید آں

ہر کوئی مردا تے دور دے ہتھوں ائی اے

پر مینڈھی موت ذرا نکھیڑویں ایں

کیوں جے میں درد دیاں اکھاں وچ

اکھاں پاکے تکن آلااک بندہ اوہس

تاں آئی تے مانھ ایہہ یقین ایں

جے مینڈھا مزار

دھرتی دے سینے دا کنول بنیا راہسی۔

جدن تائیں سدھی تندنہئی پانی

ہر کوئی مینڈھا دل رکھن آسطے

مانھ ہس کے ملدا رہیا

تے مینڈھی گل بی سنیندا رہیا

پر جدن دا میں سدھے راہ ٹریاں

مینڈھی تاس جیکن ذات ائی بدل کے رہ گئی اے

کوئی بی مینڈھے منہ نیئیں لگدا

کوئی ہے؟

جیہڑا مانھ ایہہ گھنڈی کھول کے دسے۔

میں ساد مراد بھکاری

بوہے بوہے پھر دا رہیا

تے مانھ کسے خیر نہ پایا

ہن سوچدا واں

جے کوئی بہروپ بھراں

کیوں جے اس دنیا وچ

پھکنڈ باہجوں بھکھیاوی

تے کوئی دیندا۔

مینڈھیاں اکھیں جاگدیاں رہیاں

تے مینڈھے ہنجوہ گدے رہے

تے مینڈھیاں اکھاں چوں کر دے

مینڈھیاں پیراں چ رلدے رہے

وت ویلے اک پاسا پرتیا

تے مینڈھیاں اکھیاں دے ہنجو

مینڈھیاں ہتھاں دے ہنجو بن گئے

تے مینڈھے ہتھ بی جاگ پئے

ہن مینڈھے ہنجو

حرف حرف نور دے ٹنائے

کسے دیاں پیراں چ نیئیں رلنے

کیوں جے ہن انہاں

اپنی پیریں ٹرنا آگیا اے۔

مینڈھی پنیتی ورہیاں وی غاراں ورگی چپ

تے آپنے آپ چ پرت کے آؤن دی مخنت

تسی اُکا ائی نہ ونجائیو

نیئیں تے مانھ بانھ اُلاء کے آکھنا پوسی

جے منو مینڈھے پیار دے سفرآں

جیہڑا میں آپنے آں مارن

تے تہانوں جیؤن دی دھیر نبھاں آسطے

اوکھیاں تے نگھر سانہواں راہیں چیریااے

اُون وت خبرے مینڈھیاں ہتھاں وچ

کسے اُلار وی تلوار وی ہوسی۔

میں اجڑیا تے

مینڈھے ناں ویاں ویلاں

سارے جگ دیاں لوکاں ہکایاں

جے ہڑ نہ آوندے

تاں میں کدن وسدا آؤس

پر اُون مینڈھے ناں دیاں

ویلاں تے کوئی نیئیں ہکو اندا

رب دی رحمت تے

مینڈھے ننگ ہور وی اگھاڑ وتے نیں۔

میں نکے جیہے بندے دی کوک

کس سننی ایں

پر میں توں کوکن دا حق کوئی کھوہ بیء نیئیں سکدا

میں کُکیساں تے اکھیاں

جے چن دی دھرتی آں

پیراں تھلے مدھولن آلیو

چن نے ونجنا مبارک ہونے

پر جے برود دی خدائی دی پناہ چوں

کدیں نکلو

تے برود وچ بھُجن آلے

اُنہاں بھراواں دا بی خیال کرنا

جنہاں دا خدا تہاڈیاں بروداں دا بی

خدا اے

نئیں تاں ہور کوئی گل تسی مّنو نہ منّو

تہاڈی اپنی دھرتی دی تاریخ

تہانوں کدیں معاف نہ کریس۔

واہ واہ رّبا

اگ کیہڑے رنگ دی اہی

تے اُسانہہ بجھایا کیہڑے رنگ ای

مینڈھے دیس دی دھوخ

ہراں نال تے نیئیں سی پخنی

جے آپنی رحمت دا رُخ

مینڈھی دھرتی دار پھیرنا چاہویں

تے کوئی پھُہار وسا

جیہڑی نیتاں دی کھتیری دا کلرچا دھووے

نیئیں تاں مینڈھی ایہہ دعا

تینڈھیاں نیلیاں اشماناں تھلے

ٹیڑی آرب کدیں چپ نیئیں آں رہنی۔

حالیں تے شکر اے

جے مینڈھے تن اُتے

مینڈھیاں وڈ وڈیریاں دا اساریا ہویا

ہمتاں دا اچھاڑ اے

جس تے کسے بھی درد دا شہاب آکے ٹُٹے

تے اس دے ریزے ائی

میں تائیں اپڑ دینے

تے میں انہاں ریزیاں آں بی سہارنا نہہ سکدا

جے کدیں مینڈھا تن

ایہہ اچھاڑ بی نہ رکھدا ہوندا

تے وت مینڈا کیہ حشر ہونا اہیا۔

مینڈھیاں کناں وچ ریا دی میل اے

نیئیں تے ایہہ جو کُجھ سُندے نیں

اوہناں گلاں دی لہر

مینڈھیاں آندراں چ وٹ کیوں پیندی اے

شیت اس آسطے جے

اس وچ مینڈھے ضمیر دی اواز

اجے شامل ہون توں کتریندی اے

نئیں تے ایہہ روگ بی کوئی روگ اے۔

مینڈھے اندر اناج دی سرانڈا اے

تے مینڈھے باہر

دوجیاں دی اُڈائی ہوئی کھیہ دے دُپڑ دھمے

تے انھاں دواں دے وچکار

مینڈھی روح دا ہمین تے

نہ دسّن آلا روا اے

جیہڑا کدیں کھوجیا ونجے

تے خبرے میں مٹی تے سواہ دا ڈھیر بنی

ہیریاں وی کان اکھوائیں

پر اس رّدے آں ڈھونڈن آلی

اکھ کتھوں لیاواں۔

دل اوہ شیشہ اے جس اُتے

سُکھاں دی نم ہووے

یا د رواں دی کھیہہ

کجھ نہ کجھ جمدا ائی رہنا ایں

انھوں صاحف رکھنا چاہندے اہ

تے لک چ ہمتاں دی پیٹی

تے باہروں اندر مڑویاں نظراں دے

ہتھ وچ

چاہواں دانت نواں تے سجرا جھاڑن

سجا کے

اُٹھے پاہر اِس دی چپڑاس کرنی پوسی

نئیں تاں ایس شیشے دا مالک

تہاڈے توں

کدیں راضی نئیں رہ سکنا۔

میں بڑا دُکھی بنیا پھرناں

بندھ دُکھی ہووے تاں اُس دی ہوک

عرش وے تھم ہلا دیندی اے

پر دُکھ دا ایہہ نشہ

کسے کسے آں نصیب ہوندا اے

میں تاں اُوّن دُکھی ہوساں

جّدن مینڈھے سانہواں وی اگ

کسے پھنیردرد دی پھوک آں ڈک گھنسی

یا مینڈھیاں نظراں دا سیک

ہوئی دی برف آں پگھار دیسی

تے سچی گل اے

اّون مینڈھے جیہا سُکھی

ایس جہان چ شیت انی کوئی ہوسی۔

ویلا لنگھ ویندا اے

پر ویلا لنگھدا بی راہندا اے

اس دیاں چپیڑاں دے نقش

کدیں بہے نیئیں ہوندے

اُنج بندہ آپ ائی

آپنیاں اکھیں نوٹ کے

ویلے آں معاف کیتی رکھے تے کیتی رکھئے

ویلے کدیں بندے آں معاف نیئیں کیتا۔

مینڈھیاں سانہواں دی راہ ہموار ہوئی اے

تے انج لگدا اے

جیکن سارے دے سارے

سیتے ہوئے پھٹ

مینڈھے جثے دے اندر

اک اک کر کے کھل کھل رہے ہون

مانھ کوئی سیانا دسے

جے خمار دی ایہہ کیہڑی منزل اے۔

جے میں ہیرا واں

تے لوکی مینڈھے کھوج وچ

پہاڑاں دے سینے وی چیر دیسن

تے جے میں کولہ ائی آں

تے مانھ تے کسے آپنے چلھیانے وچ بی

ٹِکن نیئیں دینا

میں کیوں آپنے آپے آں

ہوا دی تلی تے رکھ کے

اوکھا کیتی پھرنا۔

گلہ کرنا تے سوکھا اے

پر گلہ کرن توں پہلاں

اپنی بکلی چ منہ پا کے تکنا

بڑا ائی اوکھا اے

میں سُچیندا واں

میں ہن گلہ نہ کریساں

اوّن توڑیں

جّدن توڑیں

مانھ اپنے آپے توں

کوئی گلہ نہ راہسی۔

جثے وچ رَت ہووے

اں چمڑی وچ تے کیہہ

بندے دی چال وچ بی اک چمک جیہی آویندی اے

مینڈھی چال تے چمک نیئیں سکی

کیوں جے مینڈھے جثے دا نکھار

حالیں ادھورا اے پر زباناں دی چال دے لشکارے

مینتھوں سانبھے نیئیں جاندے

مینڈھے اندروی ساری دی ساری رَت

سمٹ سمٹا کے

اِس وچ کیکن آگئی اے۔

میں دریا دا کنڈھا

دریا دیاں کٹاریاں نال کھیندا رہیا

تے ہوندیاں ہوندیاں اَپنا وجود ائی

ونجا بیٹھا

پرہن دریا دے مزاج وچ

مہربانیاں دی مہک اے

کیہہ خبفت جے میں اک واریں

دریا دے اڈے چڑھ کے

جّدن نویں سو فی اُسراں

تے سونے دی ڈلی بن ونجاں

ا۔نج جیہڑی قیامت مینڈھے اُتے

گزرنی اہی

اوہ گزر ضرور چُکی اے

وساکھ دی پھُٹدی پوہ ہووے

پوہ دوپہر دی ڈاکویں دھپ

یا بھدروں دے ویہڑے وچ

رکھاں تے ہوا دی سانجھ دانگھر سواد

کیہڑی رُت دی راہ تے

پِڑاتے چھیلیاں نیئیں

میں تاں آپ ائی اصلوں ہاریاواں

نیئیں تے موسماں تاں مینڈھے نال

کدیں دغا نیئیں کیتا۔

جے مینڈھے مٹھے پھل دی

اس دنیا اُتے کجھ لوڑ اے

تے میں ہن سچی مچی دا رُکھ بن ویساں

اں جے ہوا بی مانھ قرض دین آوے

تے میڈھے کول آوے

جے بدل بی مینڈھے تے مہربان ہووے

تے مینڈھے سرے تے آکے وسے

تے جے مٹی بی مینڈھے تے حّسان کرے

تے مینڈیاں پیراں وچ وچھے

تینڈھیاں ہونیادں

کاسہ گھن کے

ہن مینتھوں بوہے بوہے بَھئون نیئیں آن ہوندا

مینڈھی ایہہ گل بے شک مینڈھے کھاتے وچ

مینڈھے ولّوں اج دے دہاڑے

تے ہن وی سیت توں لکھ چھوڑ۔

مینڈھی سوچ دی تلی تے

وقت اج نکی نکی نُوہن ایں

کدائیں انج تاں نیئیں

جے میں چھڑ ہتھے دے نانویں

کسے بے ناں خزانے دا

مونہہ کھلن آلا ہووے۔

ہوا دیاں پرتاں اُتے

میں لیکاں واہندا رہندا واں

تے مانھ اس گل دا پورا پورا یقین ایں

جے اوہ لیکاں

مینڈھیاں آساں دیاں تصویراں

اتھے ضرور پہنچدیاں ہوسن

جتھوں ہو آپ سنیہے گھن کے آوندی اے

کیوں جے ہوا دی نیت تے شک نیئیں ہو سکدا

ہوا تے انے کھاتے وچ

لہر لہر دا حساب رکھن آلی اے۔

جے میں بُوٹا واں

تے مینڈھے اُتے ہوا دا قرض اے

پانی دا قرض اے

مٹی دا قرض اے

تے سب توں ودھ ایہہ جے

مینڈھے ساہ بی ادھارے نیں

پر مانھ ادھار دے اس چکڑے وچ

پھسان دا کوئی مقصد تے ہوسی ائی

کیوں جے اوہ اں

ایڈی نکمی سوچ دا مالک نیئیں

جس ایہہ ساری کھیڈ رچائی اے۔

اوہ مینڈھیاں خوابں دا سنگھار

پوریاں دانہہ ورہیاں پچھوں

مینڈھی نیندر وی حویلی وچ

وت اج جھاتی پا کے تکیندا رہیااے

ایہہ داہ ورے خبرے میں کیکن گزارے نیں

انج جیکن کسے رُکھ دیاں جڑاں توں

پانی رُس گیا ہووے

پانی

جیہرا بدلاں دی امانت اے

تے دھرتی دے وجود تے ہوا دا ادھار اے

ہن اوہ مینڈھے ساہمنے ایں

تے انج لگدا جیکن اُس دا وجود تاں

اُس حسن دے ماحل دی اک کھڑکی اہیا

جس ماحل دے کسے نہ کسے

کونے تے مینڈابی ناں اکریا رہیا

پر میں تاں جیکن لمی تان کے

سانہواں دی قبر وچ دفن ائی ہویا رہیاں

بدلاں توں نکھڑ کے

میں پانی دی پھینہہ

انج مڑ مڑ تکیندا واں

جیکن بدلاں دا حلق

مینڈھے نکھڑن نال سُک ائی گیا ہوسی۔

میں ہوا دا ہُلاّ واں

پر حالیں اِس بُلّے اُتے

سوہنی تے سجری مٹی دا غلاف اے

جے ایہہ غلاف لیہہ بی ونجے

تے مینڈھا اصل ای ساہمنے آؤسی

تے ہوا دا اصل تے ایہہ ائی اے

جے اُس ٹردیاں ائی رہنا ایں

مانھ اِس تبدیلی دا تراہ کیوں ایں؟

کدائیں انج نیئیں

جے میں حالیں چنگے رنگْ اکھاں ائی نہ پٹیاں ہوں۔

مینڈھی پور پور وچ اک اگ اے

جس آں کدیں کے دیاں

دُوں ہوٹھاں دی ہوا دا جھُلارا ملے

تے مینڈھے اندر دا سکہ بی

سونا ہو سکدا اے

پر مینڈھے ویلے دی مریم

مینڈھے آسطے

ایہہ کشالا بھلا کّدن کر سکدی اے۔

کوٹھے آں پوچا دینا ہووے تے

اُس دے پُرانے جالیلاہن آسطے

کسے پاٹی پرانی لیراں دی لوڑ ہوندی اے

میں جیہڑا مّساں

اپنا ستر کجی بیٹھاں

نویاں رُتاں دی موہاٹھاں تے بہہ کے

نیویں نہ پائیں تے ہور کیہ کراں۔

نام کتاب: ریتنجناں

شاعر: ماجد صدیقی

پہلی اشاعت: 1978

ناشر: اپنا ادارہ، ڈھوک کھبہ، راولپنڈی

اندر دی ہَک زہر سی دھا گئی وِچ وجود

اکھیں پھرن رتینجناں، جگرا ہویا سواہ

گندے ہوئے وال نہ اوہ کھول کے چھڑاؤن دئیے

کُھلی ہوئی لٹ کوئی متھے تے نہ پاؤن دئیے

شیشہ جے تکیندی آں تے اکھیاں کڈھیندی اے

چِیڑا سروں لاہیں تے اوہ لکھاں مہنے دیندی اے

اکھیاں دے وچ بی سلائی نہ اوہ پاؤن دَئیے

ہوٹھاں اُتے بھلا اوہ سَٹِک کدوں لاؤن دَئیے

کھُلیاں قمیضاں مینڈھے آسطے سَوَیندی اے

گل جے میں کراں چا تے لماں گھِیکا پیندی اے

تنبیاں دے پانچے جویں ویہڑے دا دَلہان نیں

سر دے دوپٹے پُورا ہِک ہِک تھان نیں

بوہیوں باہر جھات بی نہ مانہہ اوہ پَون دیندی اے

جھٹ گھڑی کوٹھے تے بی نہ اوہ بھَون دیندی اے

کھلا جے چا جاتکاں تے ہزار گلاں کرسی

گلاں گلاں اُتے نویں ناں پئی دھرسی

سر مینڈھے ماپیاں کڑھانا چنگا پایا اے

خرچہ بی مینڈھا ناں اُسے دے لوایا اے

خاک مینڈھا جیونا خاک مینڈھی اے پڑھائی اِتھے

بندشاں پابندیاں دی رندی اے چڑھائی جتھے

ہِکّی گلوں مینڈھے اُتے ہوئی اوہ مہرباں ایں

لکھاں جیہا اس دا ایہہ مینڈھے تے حّسان ایں

ونگاں اُس بانہیں مینڈھی بھر کے چڑھائیاں نیں

حصّے مینڈھے ایہا ہتھکڑیاں ائی آئیاں نیں

نیئیں امّاں ہن ساڈا کالج تے نیئیں چُسکن لگا

کِسے ی پینٹ دے تروپے کل گئے کِسے دا پاٹا جھگا

مُنڈیاں اُتے اوہ کجھ ورتی جیہڑی کدیں نہ ہوئے

ساہ پنجاب دا ہڑھ بن شو کے اکھیوں اتھرو چوئے

کسے نے کھچُڑ لا کتاباں پَچھوں مڑ نیئیں تکیا

کسے نے پیر سرے تے رکھے کوئی کندھاں توں ٹپیا

کسے نے سائیکل کڈھ سٹینڈوں پَچھلے گٹیوں کدھی

تھر تھر کنبدا نسیا کوئی لگدیاں ویکھ کے پھڈی

کسے دا بھجدیاں گوڈا لتھا کسے دا پٹا متھا

کسے دے جثیوں سٹاں پاروں لہو پانی بن وَتھا

اتھرو گیس دے گولیاں ہتھوں شکل کسے دی جُلسی

لُگی فصل تے بکریاں وانگوں ٹُٹ کے پے گئے پُلسی

اک پلے تے پُلسیاں کھٹیاں افسراں توں افریناں

منڈیاں سراں تے ہل پھروا لئیاودھر وانگ زمیناں

ایہہ گل میں وی منّدواں نیئیں چنگی کسیوی پاروں

ڈاہڈا مندا ہویا جو وی حکم ہویا سرکاروں

جے فصلاوں دے راکھے ائی فصلاوں نوں ساڑن لگے

اگلی فصل توں پہلاں ائی اپنا کیتا آوسنے آگے

پر جے اماں نال نظر انصاف دی تکیا جاوے

فیر ضروری اے جے ایہہ ہڑھ مُڈھوں اوی ڈکیا جاوے

کالجاں وچ وی خورے کی کی واؤوں نیں گھُلیاں ہویاں

باگاں وچ جئیوں ہون جنگلی بوٹیاں پُھلیاں ہویاں

پڑھنے تھانویں گامے پھتے سارے لیڈر دِّسن

وکھو وکھ سیاسی دھڑیاں دے سب فیڈر دِسن

یونین آلے کالج دے ہیڈکولوں کرسی کھوون

ایہو رڑکا پانی دے وچ پرت پرت کیچھوون

منڈیاں دی فیساں توں لدھا پیسیہ اپنا جانن

شوکن اکھیاں کڈھن ہیڈ دے اگے سینے تانن

وڈ وڈیریاں کولوں منگن لیکھا اگلا پچھلا

جئیوں پچھڑ کے جمنے توں پیا ہلنے اندروں وِ۲لا

جی کرنے تے آپوں گھنٹی چھٹی دی دے مارن

پڑھنے تھانویں اپنیاں استاداں نوں وی پئے چارن

کدھیر لنڈی کوتل جاون لئی اجلاس بُلاون

کدھرے اُتھے پکرے جان تے دب دب رولا پاون

کدرے ٹیسٹ نہ دے کے آپوں غازی پئے اکھواون

نانویں کسے جماعتن دے پئے کدے شہید کہاون

کدھرے ٹیسٹ دسمبر دا کالج دا واہگہ تھیوے

کٹھے ہو ہو نعرے مارن صدر اساڈا جیوے

اودھر صدر وی تقریراں دے نت ریہرسل کردا

شینہگر شیہنگڑ بولے ہرتھاں کسے توں مول نہ ڈردا

کیہ آکھے جے سولاں سَو منڈے نیں میرے پِچھے

کون اجیہا جیہرا میرے ساہمنے اُچّا نِچھے

ہفتے دے وچ پنج پنج چھٹیاں چھیویں روز پڑھائی

اوہ وی جے کر یونین آلیاں چھٹی ہووے منائی

اودھر نمبراں وچ وادھے دا پابہندے نیں رگڑا

سالانہ ایگزامی نیشن اگے پان دا جھگڑا

ایدھر ہو کے ٹُر پیندا اے ہر کوئی تازہ سجرا

پرچے لین نوں آئے ہوئے سپری ڈنٹ دا شجرہ

نگراناں دیاں منتاں کردے دھونس جماندے نالے

جیہرا داء پھُر جاوے اوہدے موجب ورتن چالے

نال کلرکاں بورڈ دیاں دے ڈاہڈی گُوہڑی یاری

سُوہنہاں لین نوں جاون پئے سرگودھے وارو واری

کدھرے کالج جلسہ کر کے بَساں پھڑلے آون

گاواں مَجھاں وانگ اونہاندے سودے روز چکاون

وچ کلاس دے ہونے اکو کاپی کول سمہالی

اپروں وہ وہ چمکیلی تے اندروں شیشے والی

لیکچر کسے دے جے استاد نے کر کے شارٹ وکھائے

ساری نسل دے ایکے توں اوہ جند نہ فیر چھُڑائے

کپڑیاں والاں پاروں ہر کوئی بنیا پھرے رنگیلا

چھ چھ گزر دا فیش کردا جثیوں بھانویں تیلا

ایتک وی اماں جو ہویا، ہویا زور دھنگانے

کالج تاں ائی بھٹی بنیاں جس چ بھُنے دانے

یونین آلیاں اپنے زوروں وَٹا بھارا چکیا

تاں ائی تے طوفان اونہانوں گھوچ ائی آڈھکیا

وڈ وڈیریاں دی کیتی تے تتے ٹھنڈے ہوئے

قوم دی ٹہنی اُتے پھُلاں تھانویں کنڈے ہوئے

پُتر میرالے گیا مینوں انٹر کانٹی نینٹل

ہوٹل سی اوہ جیئوں انگریزی بتی ے وچ مینٹل

فرشاں اُتے جئیوں صابن دیاں گاچیاں ملیاں ہویاں

قدم قدم تے پیر وچارے ٹردے لَے کنسوئیاں

اکھیاں نوں چُندھیائے کندھاں چھتّاں دا لشکارا

میزاں جیویں مراتی نوں سجرا حلوے دا لارا

راہواں اِنج شنگھاریاں ہویاں جیونکر سجری وَوہی

بوہے جینوکر جبڑے وچوں لشکن دند بَنوٹی

نال اشارے دے ہر بوہا اگھاں پ!ھاں تھیوے

ہتھاں راہیں جنج گھوٹے دا ٹھنڈا گھٹ پچیوے

ہر بندہ اِنج دسے جئیوں داجے وچ بیکھا لاہڑا

ہن ہوٹھ بھٹی جئیوں دانے چُپاں دا رنگ گاہڑا

آل دوالے میزاں اُتے وچھیاں ہویاں پلٹیاں

کھانے تے چمچاں پئے لاون کُکڑاں والیاں پھٹیاں

ودھ ودھ گلاں کردے لوکی دغسن کردے گوشے

دھرتی اُتے لتھے ہوئے جنتا دے سب لوشے

تھالاں دے وچ چھَلیاں ورگیاں بوتلاوں دھریاں ہویاں

رنگ برنگیاں حلویاں توں پڑسانگیاں لدیا ہویاں

چُک چُک کول لیاون والے نعمتاں تھنے بھانڈے

چھیل چھبیلے نڈھڑے جیونکر تور جوار دے ٹانڈے

چو چو پیندی رت جنہاں دی بانے وانگ وزیراں

مزریاں والا تراں پرانیں جُثے وانگ شمیراں

اکھ اشارہ ویھ کے جیہڑے مُنہ چُمن نوں آون

آہلنیاں وچ بوٹاں نوں جِنج چڑیاں چوگ چُگاون

نسدے بھجدے دِھُرکدے دِسّن جئیون پانی دیاں لہراں

اکھیوں فجر سویراں پھٹن مکھ توں شکر دوپہراں

مُچھوں مونہوں مُنے ہوئے تینویاں وانگ اداواں

جنتوں ایدھر کدوں اجیہاں بھاڑے سدیاں ماواں

جنہاں دی ایہہ کردے پھر دے نس نس کے مزمانی

اوہناں دا وی دھرتی اتے کوئی نئیں جمنا ثانی

سوہنے نیں تے اِنج سوہنے نیں جنج یوسف دے سالے

کوہجے نیں تے اِنج کوہجے جنج چکڑوں تھپے ڈھالے

کسے نے وال ودھا کے واہگیوں پار وی رہت نبائی

کسے نے مکھ توں اَدھی داڑھی مڈھوں ٹِنڈ کرائی

کسے نے مچھاں چھوڑیاں ہویا جِنج چھلیاں دیاں دُماں

کسے دا مکھرا مون منائیاں دستیوانگر کُھماں

کالا گوہڑا رنگ کے دا جنج پچھڑوہدا تّوا

گَنڈی تک نہ دند کسے دا کوئی کوئی ڈاہڈا لّوا

کسے دا قد جیوں سدسسی دا امبریں ٹُریا ہویا

کسے دا جثہ ا۳نج جئیوں کچرا بھانڈا کھُریا ہویا

کسے دے رنگ چ رب نے آپوں جنج سیندھور ملایا

کسے داچِپ گھڑپا جثہ ٹھیکیوں جِنج تھپوایا

کسے نیاپنے نال بٹھائی ہوئی سجری ناری

تن جس دا تنبورے ورگا جئیوں پلنگ نواری

کسے نے اپنیہان دی ہانن کدھروں اِنج پھسائی

بالاں دی دن راتاں ورگی دونواں کھیڈ مچائی

اک دھرتی دا اک پاسا تے دُوجا، دُوجا پاسا

اک پلے دیہوں سانواں لشکے دوجے دل اکوا سا

دن تے رات دی ایس جپھی نے واہ واہ جوڑ جُڑایا

’’کُکر تے انگور چڑھایا ہر گچھا زخمایا‘‘

کسے گُٹھے کُجھ ہلدیاں جُلدیاں میماں نظری آون

ٹِٹ بِٹ ٹِٹ بِٹ بولی بولن کے نوں گھاہ نہ پاون

وال اُنہاندے انج پوے لشن جئیون سونے دے لچھے

ہتھاں وچ نہ ونگ نہ مندری تھیلے لائینیں کچھے

اَدھڑو نجے ائی جیوں گھر چوں نکّل آیاں ہوون

رنگوں لگن جئیوں حّوا دیاں آپوں جائیاں ہوون

شکلوں دِسن جئیوں ریوڑی تے ککیاں تِلاں دا چھاپا

قدوں کاٹھوں واہ واہ جاپن سروؤاں وانگ سراپا

اُپو کجیاں ہیٹھوں ننگیاں پِنیاں دُوھ بلوئیاں

گغٹھ گِٹھ موٹیاں جئیوں کیلے دیاں پَھلیاں چھِلیاں ہویاں

انٹر کانٹ دے ایس کمرے توں میں نئیں اگے گیا

اکھیاں نے دس دتا اے جو کُجھ وی پّلے پیا

ایس کمرے توں اگے ہوسن کی کی کجھ نشیائیاں

ایہہ تے اوہ ائی دِسن جنہاں کیتیاں نیک کمائیاں

اک نویٹر شاعر:

لئو جی ہن بیلیو مشاعرہ تے مُکیا

ڈھوء سبھاں سجناں داہ واہ واہ ہے جے ڈُکیا

استاد شاعر:

ویکھ او ویکھ جاتکا توں گل ذرا ہَولی کر

وڈیاں دی گل وی تے کدیں کدیں گولی کر

چنگی گل اے گل نُوں توں منہ تے کر لیندا ایں

گھنگنیاں وی مُونہے پر توں آئی بھر لیندی ایں

کی اے تینوں بھیڑ اگانہہ ہتھ نہ ودھاں دا

چج ذرا سکھ لمے ریڑ کے دے پان دا

بِناں رویاں چیکیاں نہ گل کوئی بندی

ددھ یئیں اُوں دیندی اوہ وی جیہری بچہ جندی

گل نوں ودھائیں گاتے گیت ساڈے گائیں گا

نیئیں تے ایتھوں منگ کے کرایہ گھر جائیں گا

پِچھی واری یاد نہئیوں کونے ہے سیں جھاکدا

مڑ مڑ میرے بوجھے وَل ہے سیں تاکدا

اتیکی تے پترا کرایہ وی نیئیں لبھناں

آپنے ائی عملاں تے ترنا ایں سبھناں

نالے تینوں ایہہ وی گل دس دیاں کھول کے منگ

میں وی سکدا واں کجھ مونہوں بول کے

پر میری ایس چٹی داڑھی دی تے لج رکھ

نالے تینوں لیاندا نالے بھریا کرایہ وکھ

نظماں تے میریاں ائی توں وی ہے نیں پڑھیاں

اکھاں نی کیہ متھے اُتے کوڈیاں نی جڑیاں

سر نہ جُھکا ذرا مارے ول دیکھ توں

اوہناں دے تے کناں اُتے رینگنی وی نہئیوں جُوں

جنہاں اساں بھڑؤواں نوں گھراں توں بلایا اے

پلاں وی تے کی اوہناں پلے ساڈے پایا اے

ویکھ خاں سکڑی نوں چھائی مائیں ہویا ای

ویہل کر، ویہندا کی ایں ویکھ کتھے مویا ای

نویٹر شاعر:

ٹھہر او چاچا سالماں میں ادھا ائی چنگیرا واں

ایس کوہجے کسبے توں بِناں ائی بھلیرا واں

شاعری وی کمّاں وچوں کم توں بنایا اے

چنگا ایہہ لڑہم لیا کے سر میرے پایا اے

ویکھ خاں وڈیرا کویں مہنیاں تے تُلیا اے

کھاہدا تے کھوایا میرا سارا کجھ بھلیا اے

کی اے پچھی واری جے کرایہ میرا بھریوئی

دس خاں حسان کیہڑا سر میرے دھریوئی

پرت کے تے ست ویہاں پائی توں وگارئین

منگ لے خاں ہور کیہرا دغتا ای ادھارئین

نظماں تے جھگے وچوں پنجے ہینی دتیاں

بدلے جنہاں دے توں سگاتاں لکھاں لتیاں

پگ نوں ائی ویکھ ذرا ہور کیہ گناوندا ایں

ہیکھاں پر انہہ ہٹ مینتھوں ہور کجھ اکھاوندا ایں

استاد شاعر:

نیئیں اونییں نیانیاں نہ ایناں بوہتا شور گھت

انج مینوں جاپدا اے ماری گئی اے تیری مت

بھُل مینتوںھ ہوئی چلو… پر کُجھ ویکھ وی

تک ذری پترا توں پر میرے لیکھ وی

ایس پغچھی عمراں چ مینتوں کیہڑی لوڑ سی

فرق پر اکو اے جے گھر میرے تھوڑ سی

تداں ایہناں مشکلاں تے اوکڑاں چ پھسیاواں

کوڑ تے نیئیں کیتی میں تے تیرینال ہسیاواں

نویٹر شاعر:

ہاں جی ذری انج فرائیو وی تے گل اے

میں جیہیواں رُک۔ تے زبان میرا پھل اے

ویکھو خاں میں گلاں چ مٹھاں کویں بھرناں

گڈی ذری ویکھنا سٹاٹ کویں کرناں

سبھاں نال آیاں دا حساب میں چُکاواں گا

پر پنجھی نظماں میں پرت کے لکھاواں ا

استاد شاعر:

پنجھی … !! چھڈ میں تے لِکھ دیاں گا پنجاہ وی

لے نا ہن پٹھوڑیا اگیرے ذرا جاہ وی

نویڑ شاعر:

سیکٹری اے سیکٹری جی گل ذری سُنناں

ہور کیہڑی چاننی چوں سانوں ہے جے پنناں

کُکڑاں دی اکھ وی تے وییھو ہے نیں کھل پئی

رات ااں جاگدیاں دی دسّو کیہڑے مُل پئی

رُکنے دی گل ہن اساں نیئیں جے مننی

سُکا ٹرکان دی وی گل نیئیں جے بننی

سدھی جیہی گلاے ماں تے دھی دا وی حساب اے

رب چنگا ساڈے لیکھے لکھیا عذاب اے

مشاعرے دا سیکرٹری:

اہو بادشاہو تُسی کاہنوں تپ کھلے او

چور تے میں نیئیں جے تسی مینو نپ کھلے او

میں وی تے سویر دا تہاڈے کھوبے کُبھیا واں

اکھیں میں تہاڈی کویں کنڈا بن چُبھیا واں

کجھ گل بات دا اداب وی تے چاہی دا اے

دُوجیاں دی بھگلی نوں اِنج تے نئیں لاہی دا اے

راتیں تہانوں بُھجے ہوئے مرغ وی کھوائے نیں

فیر وی اساڈے تُساں عیب ائی گنائے نیں

ڈبیاں دے ڈبے تساں سگرٹاں دے پُھوکے نیں

شعر وچوں تساں ٹھُلی تندو دے دھُرو کے نیں

تِداں ایڈا مان تے وڈیائی چڑھ چلی جے

لوکو … اوس رب دی خدائی وی بھلو بھلی جے

ہِکناں نے سانتھوں ٹیڈی پیسہ وی نیئیں منگیا

ایدوں ویکھو ایہناں سانوں سِنگھاں تے جے ٹنگیا

ہچھا ایہو گل اے تے فیر نہ بُلایا اساں

چنگا ایہہ کڑھانا سِر آپنے ہے پایا اساں

جاؤ تے بلائیو ہور کیڑے تہاڈے نال نیں

سبھاں دے تے پر… بوجھے بھرنے محال نیں

چئوں نوں ائی سبھناں چوں تساں سد لیاؤنا ایں

اساں ہن لّماں دی دھمکڑا نیئیں پاؤنا ایں

ایہہ نیں تہاڈے بیلی… ہچھا دسّو… تہانوں دئیے کی

چنگی ایہہ بھسوڑی پئی اے دستو ہُن کہئے کی

د، چلو پنداں … تہانوں استاد جی

تہاڈا کی اے ریٹ دسو دسو شماد جی

دس وی خیال اے تہانوں تے بتیرے نیں

سگوں میں تے جاننا واں ایہہ وی کجھ ودھیرے نیں

اَٹھ اَٹھ تہاڈے ﷲئی تے پچھے چار بچے رہے

گُرو گھنٹال جی ایہہ چار تہاڈے پیٹے پئے

پینتری روپیے پچھے ایہو بچ رہئیے نیں

لیندے او تے لئو نیئیں تے ایہہ وی ہتھوں گئے نیں

تلہ گنگ تلہ گنگ تلہ گنگ چلی جے

بس ویکھیو آپنے سٹاپ اُتے کھلی جے

آؤ آے بسماﷲ ایہو بس جانی جے

جنہوں تسی ویھدے او، اوہ تے بہوں پرانی جے

رب کرے تُساں اُتے پئے نہ اوہدا سایہ دی

دکھے دھوڑے مُفتے دے لین گے کرایہ دی

بالکو بھرا دو بھینو مترو تے بیلیو

نیت والی بیڑی تُسی ویکھ کے تے ٹھیلیو

ایہو جیہی بس تساں کدے وی نیئیں ویھنی

گول کے نہ ایہنوں تُساں اگ کاہنوں سیکنی

آؤ آؤ بسم اﷲ ایہو بس چنگی جے

بُسی بُسی لگدی وی لکھاں رنگ رنگی جے

ایتھے بہوو اُتھے بہوو آوے او تے بسم اﷲ

ایہہ وی تہاڈا گھر اے رب لیائے او تے بسم اﷲ

کُھلیاں تے ڈُلہیاں نیں سٹیاں ایس بس دیاں

واہ واہ جے سواریاں نیں انیہاں اتے پھسدیاں

رولا تسی کاہنوں پائیو حرج وی تے دسو کی اے

تَرے وی بیٹھ سکدے نیں سیٹ بھانویں دَونہہدی اے

تُسی ذرا بھین جی پریرے وی تے ہٹ ویکھو

بی بی جی نوں بہن دیو تے ساڈی جھٹ پٹ ویکھو

تَرے ی سیٹ اُتے بیٹھ سکدے نیں چار وی

انج بھانویں بوہتا ہووے اک دا کِھلار وی

تساں کیہڑا ایتھے بہہ کے زندگی گزرانی ایں

اساں دے تے سواری بُوہے بُوہے تے اتارنی ایں

آؤ آؤ بسم اﷲ آؤ جی بابا لنگھ آؤ

ویکھ کے سواریاں نہ تُسی اینی ڈنڈ پاؤ

سیٹ نال بکسا تہاڈے لئی لوایا اے

تہانوں ساڈے اُتے ایناں روہ کاہنوں آیا اے

بسم اﷲ لنگھ آوو اگے اگے ویکھیو

اگے پچھے ویکھ کے تے کھونڈڑی نوں ٹیکیو

رّب تہاڈا بھلا کرے آؤ جی بابو آؤ جی

تُسی وی تے آ کے ایسے بکسے تے بہو جی

ہَچھا ہَچھا ہور وی سواریاں نیں بُوہے وچ

رب میری دَھون بھنے می آں کس کھوہے وچ

آے جی بسم اﷲ تُسی کاہنوں جھک کھلے او

آؤن والے بیلیاں ی راہ ڈک کھلے اوایہدے وچ تے آن گیاں حالے سٹھ سواریاں

اسیں بھلا ویکھدے آں کاہنوں پئے خواریاں

تساں پندھ چیرنا تے اساں روزی کھٹنی ایں

تہاڈؤ ہندیاں دسو اَساں مٹی تے نیئیں چٹنی ایں

وسدے تے جیوندے رہوو جُگ جُگ دوستو

بندیاں دے بِناں وی تے ہووے لُگ دوستو

ویہڑا ایہ تہاڈے ائی بٹھان نوں بنایا اے

پیسہ اساں بس اُتے اُنج کاہنوں لایا اے

چھکی چلو دِھکی چلو ا۳نجے کم چلنا ایں

اساں کیہڑا راہ دے اُتے ایناں بوہتا کھلنا ایں

بھین جی خیالہ نال تسی ذرا بوکیا جے

ساڈیاں سواریاں نوں آؤن توں نہ روکیا جے

مِنّاں توں وی کھَوں کھَوں کاہنوں پیا ایں کھنگدا

بابو جی دی پینٹ نوں تے نہیوں پیا ایں رنگدا

امبڑی نوں آکھ ذرا جھولی گھتلوے تَین

کنبدے تے ہفدے نوں ہتھ رکھ لوے تین

یارو اج گرمی وی نیئیں جے اینی قہر دی

ڈھڈاں چ خوراک خورے کاہنوں نیئیں پوی ٹھہر دی

ہاں جی لنگھ آیے حالیں ویہڑا نئیں جے بھریا

جِنھے ہیٹھ کیتا بیا اُسے دا جے تریا

تھاں تے حالے بہتی ایڈریورے دے کول وی

۲نگی اُتے ہونی ایں پر حالیپڑ چول وی

نیئیں جی پَر اُتھیتے بِٹھانا ایں کسے ہور نوں

لاش نال بھرنا ایں حالیاس گور نوں

سچی گل اے ایہناں مُفت خریاں نوں کیہ کہیئے

افسراں نوں ڈھونا وی تے حوصلہ اساڈا ائی اے

لئو جی ہن ہور گھبراونے دی لوڑ نیئیں

چنگی ہوندی اینی بوہتی کرنی وی کوڑ نیئیں

رب کرے بھلا تہاڈا مینوں ذرا جان دیئو

کھَل کھ۲ل ستے ہوئے پیراں نوں جگان دیئو

نالے مینوں اپنا ایہہ گِلہ وی مُکان ویئو

ڈریورے نوں ہوٹلے توں سد کے لیان دیئو

لئو جی رب ایتھوں ائی سبب چا بنایا جے

لاڈلا اساڈا ویکھو سیٹ اُتے آیا جے

لوہ نام رب دا جے بھلا ہووے سب دا

نیئیں جے تُساں ویکھنا ڈریور اَیسے ڈھب دا

ٹَھک ٹھَراٹھُوں ٹھَرا ٹھ۔ک ٹھَرا ٹھَس ٹھَس

ویکھو ویکھو چلنے تے آوندی پئی جے ساڈی بس

کوٹھیاں تے ہتھ کنّیں انگلاں نہ رکھیو

اندرے دا مال تسی اندرے ائی ڈکیو

خان جی کلچ نوں دھگانے نہ دبایا جے

بس نال مالکاں تے وی تے رحم کھایا جے

مینوں باہر جائے کے تے ہاکراں نوں لیان دیو

نیئیں جے انج چلدی تیدھکا ائی لوان دیو

لئو جی میں جے آکھدا ساں دھکے نال چلے گی

رکھنا خیال ذرا ہُن ایہہ کویں کھلے گی

اچھا ہن چلی اے تے رّب اُتے سٹیو

جیہڑے ہتھ آوندے نیں اوہ تے پیسے کھئیو

چوہدری دے لاڈلے نوں

سرت ہنے لبھی اے

سچی گل اے، انہاں دی جوانی

اینہاں سوچاں تے ورُولیاں

پڑھائی دیاں فکراں نے

اوکھتاں رجھیویاں دی

دھوڑاں ہیٹھ دبی اے

کالجے نوں جاندیاں وی

پڑھدیاں پڑھاندیاں وی

گرمی تے سردی دی

زہر آزماندیاں وی

اُڑھ جانے کالجے دے افسراں نے

کھور پایا

سر سوہنے لاڈلے ویدا اک ہور پایا

ویلا جدوں داخلے دا

نیڑے نیڑے آن لگا

بیڑا جدوں بیلیاں دا

کنڈھے دل جان لگا

داخلے دے فارماں تے

منڈیاں نے آپو آپی

نام پتے لکھنے سی

مگروں پڑھائی والے

پندھ ملے کھچنے گھتی

ہے سی جیؤو شکنجے وچ

اُووں ایہدی جند پھتی

پر اووں چوہدری نے

لنڈ ایہدی کج لئی

شہر شہر جیویں

ایس معاملے دی دھم پئی

افسراں چوں جنھے ایہدے

لیکچراں دی تھوڑ دسی

واگ اوہدی چوہدری نے

بدلی کرا کے اوہدی

انج اوہنوں موڑ دسی

ہتھ اوہنے نبھے

نالے چوہدری دے پت

ایس ائی لاڈلے نوں

سد کے ثے

آپنے ائی گھر سگوں

اوس نوں پڑھان کیتا

منڈھے نوں تے سچی گل اے

اوہنے لقمان کیتا

لیکچراں دی تھوڑ مکی

بالکے دی جند چھٹی

ریڈیو دے بلھاں اتے

دھوڑ جیہی سی جم گئی

بینجو ایس لاڈلے دی

ایہدی کچھوں نکلی تے

کندھاں نال پلم گئی

ہتھاں وچ آکے ایہدے

سراں نوں جگاں لگی

ریڈیو دے بلھاں تے وی

تازگی جیہی آن لگی

جاگ پیاں راتاں

ایہدے دن فرسون لگے

پچھ پچھ بیلی ایہنوں

ایدہے بوہیوں بھولن لگے

رب لوں سدھ ہویا

منڈا کجھ چراں پچپوںآپنے ٹھکانیاں تے

گلی دیاں نکڑاں تے

اڈیاں پرانیاں تے

قدم جمان لگا

اکھ تے خال نال

مہکدے جمال نال

دور دور جان لگا

ادوں ایہدے پیو نے

کھنڈ ملے گھیو نے

کالج نوں جان ایہنوں

کار وی لیان دتی

ایہدے ہت پسٹلاں

بندوقاں دی کمان دتی

اوہے تے رب کجیا جے

ایہدے ہتھوں بچھے جیہی

ایہدی کسے ٹیک

اک کڑ دی شکیت پاروں

منڈاک مرنیتوں

بال بل بچیا

تے ایسی نویں خوشی اتے

میں نالے پیو

نیل بھین تے بھرا ایہدا

پاگلاں دے واگ

گلی گلی وچ نچیا

ایہدیاں رجھویاں دے

دن نیڑے آن لگے

ہسدے تے کھیڈ دے دی

جند نوں رلان لگے

ڈیٹ شیٹ جدوں

گیس پیپراں تے چھپ گئی

زر ایہدے ہتھوں

دُوروں دُور لپوں لپ گئی

کارنوں چلانا ایہنے

نَواں نَواں سکھیا سی

پندھ جیویں عمراں دا

ایہناں ائی دہاڑاں چ

ایہدے لیکھے لکھیا سی

دیہوں جے جھنگ چڑھیا تے

رات گجرات کٹی

کھیڑیں دے گھروں پھڑی

جو گئے نے ہیر جٹی

ڈیٹ شیٹ نلنے توں

پہلوں ایہہ لاہور گیا

اتھوں ایہنے جاکے

اوہناں بنیاں دا تھوہ لیا

جنعھاں ایہدے ہتھوں آکے

پرچے سی گھلنے

تے ایہنے اوہناں ساریاں دے

گلے گھیو چوریاں

دے نال ہے سی ملنے

اوہ تے رب خیر کیتی

جیہڑی وے سی آوے

ایہدے پرچے لیان نُوں

اوہناں دا نہ دل کیتا

ایتھوں پچھاں جان نوں

کاراں دی سواریاں

ہواواں دیاں تاریاں

تے نشے دی ہلاریاں نے

اوہناں دیاں اکھیاں تے

پروے ائی کھع دتے

بلھاں والے بوہے دی

اوہناں دے ایہناں

بھچ دتے

فیر وی ایہہ نوکری تے

ٹوکری ائی ہوندی اے

کناں اختیار ہووے

گل فر دوجیاں دے

اتے جا کھلوندی اے

بھانویں اوہناں ایس نوں تے

کھلا چھڈ وتاسی

سبھناں توں پر اوہناں

بھاڑ تھوڑا لتاسی

کھڑکیاں دے شیشیاں تے

چمڑے ہوئے کاگتاں نوں

لاہنا وی اسان یئیں سی

کمریاں وے بوہیاں نوں وی

کھول کھول رکھنے دی

اوہنا وچ جان ویں سی

پر بھلا ہووے اوہناں

سچ کر جائیاں دا

ایہناں مجبوریاں دے

ہون تے وی جنہاں ایہنوں

سکھ پیا دتا جیویں

سنگ جمے بھائیاں دا

… نالے ایہدے کول وی تے

مال تے مسالا کجھ

ایہو جیہا گھٹ نیئیں سی

لکھنا تے پڑھنا وی

جاندا سی بالکا مُولوں ائی تے بھلا ایہدی

چوڑ چپٹ نیئیں سی

راتاں جاگ جاگ کے تے

نوٹس ایہنے لئے سن

جیہڑے ہن منیر ایہدی

اُتلے تھلے پئے سن

اُنج دی اکّلا نیئیں سی

پرچیاں دی کھوہ وچ

کتھوں کھوں لوک

ڈھکے ہوئے سی ایہدی ٹوہ وچ

چاچیاں تے مایاں دے

پُتراں دا کٹھ سی

تداں ایہدا حوصلہ وی

تداں ایہدا حوصلہ وی

لوہے والی لٹھ سی

کمرے دے وچ

جیہڑا پرچہ وی کھُلیا

ایس دے حمائتیاں ے

پیراں وچ رُلیا

پیو ایہدا اوہناں وچ

وڈا سردار سی

جیہرے اگے پچھے

پڑھیاں لکھیاں دی

قطار سی

صفحے صفحے اُتے

داں ساں والی بازی سی

لکھنے لھاؤ نے نالے

اندر پہنچاؤ نے آلے

ساریاں ائی جواناں اتے

ہویا رب راضی سی

چاہواں پیاں ہوٹلاں توں

شپو شپ آندیاں سی

لِکھ لِکھ تھکے ہوئیہتھاں نوں چلاندیاں سی

کمرے دے وچ نگراناں دا

ایہہ حال سی

اکھیاں نوں کھولنا وی

اوہناں لئی محال سی

گھوں وی اوہ جیہڑا کجھ

کھا کے آئے ہوئے سی

ایہناں دی چھکور ائی

پرتا کے آئے ہوئے سی

ناشتے دے وچ خورے

کیہڑی چیز کھاوندے سی

منڈیاں چوں کسے نوں وی

اکھ نہ وکھاوندے سی

بھنگ والا ست سی

کہ ہور ائی کوئی دوائی سی

جیہڑی اہناں نت پئی

اوہناں نوں کھوائی سی

ہسدیاں تے کھیڈ دیاں

دن لنگھ چلے سن

دوستاں تے بیلیاں دے

بھاواں اوہناں لکھ لکھ

اُٹھدیاں تے بہندیاں

اُلاہمے پئے جھلے سن

پر مونہوں کڈھی ہوئی

بات اوہناں پال دتی

چوہدری دے لادلے دی

زندگی اداسیاں چوں

حوشاں چ ڈھال دتی

پر ویکھو فیر وی

تراکتاں نفاستاں دا

رنگ ہور ہوندا اے

باگ دیاں بوٹیاں تے

جانی وی بوجھ ہووے

جنگلی پھلائیاں اُتے

دیہوں دی گج وج کے تے

اک ورھاؤندا اے

ایہو ساڈے چوہدری دے

منڈے دی مثال سی

مُکیا امتحان جدوں

متھا اوہدا لال سی

بنچاں اُتے بیٹھ بیٹھ

کاگتاں تے لِکھ لَکھ

تتی واء نہ لگدے دا

ڈاہڈا بُرا حال سی

ہور وی اے فکر حالیں

ایہنوں پاس ہون دی

بھانویں ایہدے پیو نوں

مہملمی پئی ہوئی اے

ایتھے اُتھے بھون دی

کدیں پنڈی جاوندا تے

کدیں تلہ گنگ ایہہ

جڑا نوالیوں لنگھ کے تے

جاوے پیا جھنگ ایہہ

رب ایہہ تے کرے گا جے

پاس ایہنے ہونا ایں

پر ایہدا باپ حالیں

اونہاں دا پروہنا ایں

جنہاں ایہدے پرچیاں تے

ٹِک مارک کرنی یں

تے اوہناں اگے خورے اوہنے

کیہڑی ڈالی دھرنی ایں

پہلی اشاعت: 1978

ناشر: اپنا ادارہ، ڈھوک کھبہ راولپنڈی

انتساب

پروفیسر انور مسعود دے ناں

جھکے ہوئے نے ماجد تیری اکھیاں دے وچ جھڑ

اسیں تینوں جانڑدے آں توں بھانویں رو نہ رو